Khởi động dự án cảnh báo sạt lở, lũ bùn đá cho TP Huế

Dự án tập trung xây dựng hệ thống cảnh báo sớm sạt lở đất và lũ bùn đá tại miền Trung, thí điểm ở TP Huế, dựa trên đánh giá rủi ro tích hợp và nền tảng số, hướng tới giảm thiểu thiệt hại do những loại hình thiên tai kể trên, vốn ngày càng tăng trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Văn kiện dự án đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt điều chỉnh tại Quyết định số 5925 ngày 31/12/2025, tạo cơ sở để chính thức bước vào giai đoạn triển khai.

Phát biểu tại lễ ký, GS.TS Nguyễn Trung Việt, Hiệu trưởng Trường Đại học Thủy lợi cho biết dự án SATREPS đánh dấu sự khởi đầu của một chương trình hợp tác nghiên cứu và chuyển giao công nghệ có ý nghĩa giữa Việt Nam và Nhật Bản, tập trung trực diện vào các thách thức thiên tai cấp bách hiện nay.

Theo ông Việt, riêng năm 2025, thiên tai đã gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng tại nhiều địa phương, trong đó có Huế, nơi liên tiếp xảy ra mưa lớn, ngập lụt và sạt lở đất, ảnh hưởng đến đời sống người dân, hạ tầng và các di sản văn hóa.

“Năm 2025, TP Huế đã trải qua 3 đợt mưa lũ lớn, với lượng mưa trung bình vượt 40% so với cùng kỳ các năm trước, dẫn đến ngập lụt kéo dài ở nhiều khu vực”, Hiệu trưởng Trường Đại học Thủy lợi nhấn mạnh và cam kết, với vai trò là cơ quan quản lý dự án phía Việt Nam, nhà trường sẽ huy động tối đa nguồn lực khoa học, nhân lực và cơ sở vật chất để triển khai dự án đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng.

Trọng tâm là phối hợp chặt chẽ với các đối tác trong và ngoài nước, đặc biệt với chính quyền và các đơn vị chuyên môn của thành phố Huế, nhằm phát triển các mô hình dự báo sạt lở đất và lũ bùn đá có tính khoa học, thực tiễn và khả năng ứng dụng cao.

Dự án SATREPS đặt mục tiêu xây dựng bản đồ nguy cơ sạt lở đất và lũ bùn đá tỷ lệ lớn; phát triển và số hóa hệ thống cảnh báo sớm để tăng cường kết nối, truyền tải thông tin rủi ro tới cộng đồng; tích hợp các mô hình tính toán tiên tiến như TAG_FLOW cùng dữ liệu viễn thám InSAR. Đồng thời xây dựng phòng thí nghiệm chuyên sâu phục vụ đánh giá trượt lở đất.

Cùng với đó là các hoạt động đào tạo, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý, nhà nghiên cứu và sinh viên Việt Nam trong lĩnh vực đánh giá rủi ro thiên tai.

Từ phía Nhật Bản, ông Kobayashi Yosuke, Trưởng đại diện Văn phòng JICA Việt Nam cho rằng tính cấp thiết của dự án đã thể hiện rõ qua các đợt mưa lớn, lũ lụt và sạt lở đất xảy ra tại miền Trung thời gian qua, trong đó có các khu vực miền núi gần các điểm thí điểm của dự án tại Huế.

Theo ông, những sự kiện này cho thấy cảnh báo kịp thời, truyền thông rõ ràng và các công cụ dễ tiếp cận đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ tính mạng và sinh kế của người dân.

Ông Kobayashi nhấn mạnh yêu cầu đặt ra của dự án không chỉ là kết quả học thuật mà còn phải tạo ra tác động thực tế. JICA sẽ tiếp tục thúc đẩy hợp tác chặt chẽ giữa giới nghiên cứu, cơ quan quản lý và khu vực thực thi tại cả hai quốc gia, nhằm chuyển các mô hình, dữ liệu và nền tảng số thành những công cụ cảnh báo và hỗ trợ ra quyết định có thể sử dụng trong đời sống hàng ngày của cộng đồng.

Theo thiết kế, dự án được triển khai từ tháng 6/2026 đến tháng 6/2030, với tổng kinh phí khoảng 3,43 triệu USD, tương đương hơn 89 tỷ đồng. Trong đó, vốn ODA không hoàn lại từ Nhật Bản chiếm phần lớn, bên cạnh vốn đối ứng trong nước và kinh phí do Cơ quan Khoa học và Công nghệ Nhật Bản cấp cho các đối tác phía Nhật Bản.

Trường Đại học Thủy lợi phối hợp với Trường Đại học Gunma cùng nhiều trường đại học, viện nghiên cứu của hai nước và các đơn vị quản lý tại Huế để thực hiện dự án.

Lễ ký kết Biên bản thảo luận được xem là dấu mốc chính thức khởi động dự án SATREPS tại Việt Nam. Theo các bên tham gia, kết quả của dự án không chỉ góp phần nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sạt lở đất và lũ bùn đá tại miền Trung, mà còn hướng tới xây dựng mô hình hợp tác khoa học công nghệ có thể nhân rộng, phục vụ mục tiêu phát triển an toàn và bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét.

Trước đó, vào ngày 29/4, Trường Đại học Thủy lợi đã tổ chức lễ công bố dự án này.

SATREPS, một sáng kiến nghiên cứu khoa học công nghệ quốc tế do Chính phủ Nhật Bản khởi xướng, nhằm giải quyết các vấn đề toàn cầu thông qua hợp tác giữa các nhà khoa học Nhật Bản và các nước đang phát triển; tập trung vào 4 lĩnh vực nghiên cứu chính: môi trường – năng lượng, tài nguyên sinh học, phòng chống thiên tai và kiểm soát bệnh truyền nhiễm.