TLU– Sáng 11/2, tại Room 5 – K1, Trường Đại học Thủy lợi đã tổ chức Hội đồng đánh giá luận án tiến sĩ cấp Trường cho nghiên cứu sinh (NCS) Lê Thế Hiếu, chuyên ngành Kỹ thuật tài nguyên nước, với đề tài: “Nghiên cứu xác định ngưỡng bồi lắng bùn cát an toàn cho hồ chứa thủy lợi – Áp dụng cho hồ Dầu Tiếng”. Đây là công trình nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn cao trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu cấp thiết về an ninh nguồn nước hiện nay.
Tại buổi bảo vệ, NCS Lê Thế Hiếu trình bày, hệ thống hồ chứa thủy lợi đóng vai trò xương sống trong điều tiết nguồn nước phục vụ kinh tế – xã hội. Tuy nhiên, tình trạng bồi lắng bùn cát đang trở thành thách thức lớn, làm suy giảm dung tích hữu ích, đe dọa an toàn đập và giảm tuổi thọ công trình.
Tại Việt Nam, dù đã có nhiều nghiên cứu về bồi lắng, song việc xây dựng một bộ tiêu chí định lượng để xác định “ngưỡng an toàn” – mức giới hạn tối đa bùn cát tích tụ trước khi gây ra các hệ lụy tiêu cực – vẫn còn là một khoảng trống. Đặc biệt, với hồ Dầu Tiếng (Tây Ninh), một công trình quan trọng đặc biệt cung cấp nước cho TP Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận, việc xác định ngưỡng này là yêu cầu cấp thiết để chuyển từ trạng thái ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa.
Luận án của NCS Lê Thế Hiếu đã xây dựng một khung phương pháp luận toàn diện, tích hợp giữa các mô hình toán hiện đại (SWAT, MIKE 11, MIKE 21) và phương pháp phân tích đa tiêu chí (AHP, Delphi).
Đáng chú ý, nghiên cứu đã thiết lập được trạm quan trắc bùn cát thời gian thực (real-time) tại hồ Dầu Tiếng. Dữ liệu từ trạm quan trắc này, kết hợp với các kịch bản mô phỏng, cho phép dự báo diễn biến bồi lắng theo không gian và thời gian với độ tin cậy cao. Qua khảo sát chuyên gia, nghiên cứu xác định có 4 tiêu chí cốt lõi để đánh giá ngưỡng bồi lắng, trong đó tiêu chí về “Tổn thất dung tích hồ chứa trung bình hằng năm” chiếm trọng số quan trọng nhất (hơn 52%).
Kết quả tính toán thực tế cho thấy, sau hơn 36 năm vận hành (từ 1985 đến 2020), tổng lượng bùn cát bồi lắng tại hồ Dầu Tiếng đạt khoảng 266,25 triệu tấn. Dựa trên bộ tiêu chí mới xây dựng, luận án chỉ ra rằng trạng thái bồi lắng tại hồ hiện nay đã ở ngưỡng cần được báo động và đề xuất các giải pháp như trồng rừng đầu nguồn, xây dựng đập chắn bùn và tối ưu hóa quy trình xả bùn cát.
GS.TS Phạm Thị Hương Lan làm Chủ tịch Hội đồng
Hội đồng đánh giá do GS.TS Phạm Thị Hương Lan làm Chủ tịch, cùng các phản biện là những chuyên gia đầu ngành như GS.TS Vũ Minh Cát, PGS.TS Nguyễn Đình Vượng… đã đánh giá cao tính chuyên sâu và khối lượng tính toán đồ sộ của luận án.
Các thành viên Hội đồng nhận định, công trình đã giải quyết được bài toán khó về định lượng an toàn hồ chứa. Kết quả nghiên cứu không chỉ giúp các cơ quan quản lý tại hồ Dầu Tiếng có căn cứ khoa học để quy hoạch việc nạo vét, khai thác cát hợp lý mà còn có thể mở rộng áp dụng cho hệ thống các hồ chứa thủy lợi khác trên cả nước.
Phát biểu tại buổi lễ, GS.TS Nguyễn Trung Việt, Hiệu trưởng Trường đại học Thủy lợi, khẳng định nhà trường luôn ưu tiên các đề tài nghiên cứu giải quyết trực tiếp các vấn đề “nóng” của ngành nông nghiệp và tài nguyên nước. Thành công của NCS Lê Thế Hiếu là minh chứng cho định hướng đào tạo gắn liền với thực tiễn sản xuất và an ninh quốc gia.
Với 7/7 phiếu tán thành, Hội đồng đã thống nhất đề nghị Trường đại học Thủy lợi công nhận học vị Tiến sĩ kỹ thuật cho NCS Lê Thế Hiếu. Đây là cột mốc quan trọng, đóng góp thêm một chuyên gia trình độ cao cho ngành tài nguyên nước Việt Nam trong hành trình chinh phục và bảo vệ nguồn tài nguyên xanh của đất nước.
Bình Dương
