Trong khuôn khổ triển khai đề tài cấp Nhà nước “Nghiên cứu cơ sở khoa học nâng mực nước dâng bình thường hồ thủy điện Sơn La góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước và an ninh năng lượng”, ngày 06–07/9/2026, tại tỉnh Sơn La, Trường Đại học Thủy lợi (TLU) phối hợp với Công ty Thủy điện Sơn La (EVNHPCSONLA) tổ chức Tọa đàm khoa học với chủ đề “Vận hành phát điện bậc thang thủy điện sông Đà trong điều kiện nâng cao mực nước hồ thủy điện Sơn La”.
Tọa đàm có sự tham dự của các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện cơ quan quản lý và đơn vị vận hành công trình thủy điện. Về phía Bộ Khoa học và Công nghệ có GS.TS. Nguyễn Văn Tỉnh – Chủ nhiệm Chương trình KC.14/21-30, Chương trình khoa học và công nghệ cấp quốc gia giai đoạn đến năm 2030 “Nghiên cứu khoa học và công nghệ phục vụ bảo đảm an ninh nguồn nước và an toàn đập, hồ chứa nước”; Chuyên gia Nguyễn Tài Sơn – nguyên Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Điện 1 (PECC1).
Về phía Công ty Thủy điện Sơn La có ông Lưu Khánh Toàn – Phó Giám đốc cùng lãnh đạo, cán bộ các phòng, trung tâm của Công ty. Đoàn công tác của Trường Đại học Thủy lợi do PGS.TS. Nguyễn Cảnh Thái – Phó Hiệu trưởng, Chủ nhiệm đề tài dẫn đầu, cùng các chuyên gia, nhà khoa học trong các lĩnh vực an toàn đập, thủy điện, thủy văn và môi trường.
Nâng mực nước hồ Sơn La – bài toán có ý nghĩa đặc biệt quan trọng
Phát biểu khai mạc Tọa đàm, PGS.TS. Nguyễn Cảnh Thái nhấn mạnh nghiên cứu nâng mực nước dâng bình thường hồ thủy điện Sơn La là một nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, liên quan trực tiếp đến nhiều vấn đề chiến lược như an toàn công trình, an ninh nguồn nước, an ninh năng lượng và các vấn đề môi trường – xã hội.
Theo PGS.TS. Nguyễn Cảnh Thái, đề tài có phạm vi nghiên cứu rộng và phức tạp, đòi hỏi phải xem xét đồng thời nhiều khía cạnh từ an toàn công trình, vận hành hệ thống thủy điện, tài nguyên nước, năng lượng đến các vấn đề môi trường và xã hội. Vì vậy, việc tổ chức các tọa đàm, hội thảo khoa học với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học và đơn vị trực tiếp vận hành công trình có ý nghĩa quan trọng trong việc kiểm chứng, hoàn thiện các kết quả nghiên cứu.
PGS.TS. Nguyễn Cảnh Thái – Phó Hiệu trưởng, Chủ nhiệm đề tài phát biểu tại Hội thảo
Làm rõ các vấn đề trong vận hành bậc thang thủy điện sông Đà
Tại Tọa đàm, các đại biểu đã tập trung trao đổi, thảo luận về những vấn đề có liên quan trực tiếp đến vận hành phát điện của hệ thống thủy điện trên bậc thang sông Đà trong điều kiện xem xét nâng cao mực nước hồ thủy điện Sơn La.
Các nội dung nghiên cứu và thảo luận tập trung vào ba nhóm vấn đề chính: tác động tương hỗ trong quá trình vận hành phát điện của các nhà máy thủy điện trên bậc thang sông Đà; ảnh hưởng của các đặc tính năng lượng đến quá trình vận hành phát điện của Nhà máy thủy điện Sơn La và các công trình liên quan; đồng thời phân tích tác động của các điều kiện, ràng buộc pháp lý đối với quá trình vận hành phát điện của Nhà máy thủy điện Sơn La và các công trình trên bậc thang sông Đà.
Các ý kiến trao đổi tại Tọa đàm không chỉ tập trung vào bài toán vận hành riêng lẻ của Nhà máy thủy điện Sơn La mà đặt công trình trong mối quan hệ tổng thể với Nhà máy thủy điện Lai Châu và toàn bộ bậc thang thủy điện sông Đà. Đây là cơ sở quan trọng để đánh giá toàn diện những tác động có thể phát sinh khi thay đổi mực nước hồ Sơn La, từ đó đề xuất các giải pháp vận hành phù hợp, bảo đảm hiệu quả phát điện và an toàn hệ thống.
EVNHPCSONLA: Kết quả nghiên cứu có giá trị thiết thực đối với công tác vận hành
Phát biểu tại Tọa đàm, ông Lưu Khánh Toàn – Phó Giám đốc Công ty Thủy điện Sơn La đánh giá cao nội dung nghiên cứu của đề tài cũng như các kết quả được trình bày tại Tọa đàm.
Theo ông Lưu Khánh Toàn, các kết quả nghiên cứu đã góp phần giúp Công ty thuỷ điện Sơn La – đơn vị phối hợp thực hiện đồng thời là đơn vị tiếp nhận sản phẩm của đề tài – có thêm cơ sở khoa học để làm rõ những vấn đề cần quan tâm trong vận hành phát điện của các nhà máy thủy điện Lai Châu, Sơn La nói riêng và toàn bộ bậc thang thủy điện sông Đà nói chung.
Công ty Thủy điện Sơn La khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Trường Đại học Thủy lợi, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi trong phạm vi có thể để cung cấp thông tin, trao đổi chuyên môn và hỗ trợ quá trình triển khai nghiên cứu, góp phần đưa đề tài đạt được những kết quả khoa học và thực tiễn cao nhất.
Ông Lưu Khánh Toàn – PGĐ Công ty Thuỷ điện Sơn La phát biểu ý kiến
Mở ra hướng tiếp cận mới cho an ninh nguồn nước
Đánh giá về kết quả nghiên cứu, GS.TS. Nguyễn Văn Tỉnh cho rằng đề tài đã mở ra một hướng tiếp cận mới, có ý nghĩa trong nghiên cứu và khai thác hiệu quả tài nguyên nước.
GS.TS. Nguyễn Văn Tỉnh cho biết, kết quả rà soát các vị trí tiềm năng còn lại có khả năng xây dựng hồ chứa trên phạm vi cả nước cho thấy tổng dung tích hữu ích có thể tạo thêm hiện nay chưa đến 2 tỷ m³. Trong khi đó, nếu có thể nâng mực nước dâng bình thường hồ thủy điện Sơn La theo hướng tiếp cận của đề tài, dung tích hữu ích có thể tăng thêm hàng trăm triệu mét khối.
Theo GS.TS. Nguyễn Văn Tỉnh, đây là con số rất đáng chú ý, đặc biệt trong bối cảnh an ninh nguồn nước đang đứng trước những thách thức ngày càng lớn. Việc nghiên cứu nâng cao hiệu quả khai thác một công trình hồ chứa hiện hữu có quy mô lớn như hồ Sơn La, nếu được chứng minh đầy đủ về cơ sở khoa học, kỹ thuật và an toàn, có thể mang lại giá trị rất lớn đối với bài toán bảo đảm an ninh nguồn nước quốc gia.
GS.TS. Nguyễn Văn Tỉnh cũng đánh giá cao tiến độ và chất lượng các kết quả nghiên cứu của đề tài. Trong hơn 6 tháng đầu triển khai, đề tài đã thực hiện một khối lượng công việc lớn, với nhiều kết quả có chất lượng cao, tạo nền tảng quan trọng cho các nội dung nghiên cứu tiếp theo.
GS.TS. Nguyễn Văn Tỉnh phát biểu ý kiến
Gắn nghiên cứu khoa học với yêu cầu thực tiễn của ngành năng lượng
Chuyên gia Nguyễn Tài Sơn – nguyên Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Điện 1 (PECC1) đánh giá các kết quả được trình bày tại Tọa đàm không chỉ có ý nghĩa đối với riêng đề tài mà còn có khả năng mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới, liên quan đồng thời đến các lĩnh vực năng lượng, tài nguyên nước và nông nghiệp.
Trong bối cảnh cơ cấu nguồn điện đang có những thay đổi nhanh chóng, nhu cầu sử dụng điện ngày càng tăng và yêu cầu khai thác hiệu quả các nguồn tài nguyên nước ngày càng cao, chuyên gia Nguyễn Tài Sơn cho rằng hướng nghiên cứu của đề tài đã tiếp cận đúng những yêu cầu cấp thiết của thực tiễn, đặc biệt là bài toán bảo đảm an ninh năng lượng và an ninh nguồn nước.
Những trao đổi tại Tọa đàm cũng cho thấy yêu cầu nghiên cứu nâng mực nước hồ Sơn La không thể được xem xét một cách riêng lẻ, mà cần đặt trong mối quan hệ tổng thể giữa an toàn công trình, vận hành hệ thống điện, khai thác tài nguyên nước và các yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội.
Tăng cường hợp tác giữa cơ sở nghiên cứu và đơn vị vận hành
Thành công của Tọa đàm cùng những kết quả bước đầu của đề tài tiếp tục khẳng định vai trò của Trường Đại học Thủy lợi trong nghiên cứu, cung cấp các luận cứ khoa học và giải pháp công nghệ phục vụ những vấn đề lớn của ngành năng lượng và tài nguyên nước, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.
Sự phối hợp chặt chẽ giữa Trường Đại học Thủy lợi và Công ty Thủy điện Sơn La là một trong những yếu tố quan trọng góp phần bảo đảm tiến độ và chất lượng của đề tài cấp Nhà nước. Mô hình hợp tác giữa cơ sở đào tạo – nghiên cứu và đơn vị trực tiếp quản lý, vận hành công trình không chỉ giúp các kết quả nghiên cứu bám sát yêu cầu thực tiễn mà còn tạo điều kiện để các sản phẩm khoa học nhanh chóng được kiểm chứng, hoàn thiện và ứng dụng vào thực tế.
Đây cũng là hướng hợp tác có ý nghĩa lâu dài, góp phần tăng cường kết nối giữa khoa học và thực tiễn, đưa các kết quả nghiên cứu vào phục vụ trực tiếp công tác quản lý, vận hành hệ thống thủy điện, đồng thời đóng góp vào mục tiêu bảo đảm an toàn công trình, an ninh nguồn nước và an ninh năng lượng quốc gia.
P.KHCN&HTQT
